Kerkenbeleidsplan: toekomstvisie

Voorafgaand aan de opmaak van het vorige kerkenbeleidsplan werden een hele reeks ideeën over de toekomst van de kerken verzameld via gesprekken, enquêtes, ... Ze werden per kerk besproken en vervolgens onderzocht. 

Niet alle scenario’s zullen uitgevoerd worden, maar ze zijn wel zowel ruimtelijk als financieel in grote lijnen verkend. Intussen is de houding van het bisdom versoepeld wat de herbestemming van een aantal kerken betreft. In een decreet van 25 november 2025 heeft + Patrick Hoogmartens, bisschop van Hasselt, beslist om de parochies O.L.V.-Geboorte Berbroek, O.L.V.- Geboorte Donk, O.L.V.-Onbevlekt Ontvangen Schakkebroek en Sint-Jan-Baptist Schulen op te heffen en hun grondgebied te voegen bij dat van de parochie Sint-Martinus Herk-de-Stad.

De parochie die door de samenwerking ontstaat, kreeg “Heilige Maria Amandina Herk-de-Stad” als naam. Ook de kerkfabrieken zullen in de loop van 2026 worden samengevoegd tot één kerkfabriek. Concreet betekent dit dat de herbestemming van een aantal kerken versneld wordt. Deze nieuwe tendens heeft een zeer belangrijke impact op dit beleidsplan. Per kerk wordt overlopen wat nu op tafel ligt en welke vragen nog dienen beantwoord te worden. Het bijkomend onderzoek verscherpte voor Berbroek en Schakkebroek de visie. 

Berbroek: Onze-Lieve-Vrouw-Geboortekerk 

De kerk van Berbroek vormt een mooi geheel met het omliggende dorpsplein en het aangelegde parkje met kerkhofelementen. In Berbroek is er een wijziging van één viering op zondag om 9 uur naar (minstens) één misviering per maand en is er de mogelijkheid voor uitvaarten, huwelijken, dopen, etc. en wordt de kerk vaak opengesteld.

Het hoofdaltaar met referenties naar de Abdij van Herkenrode en de nabijheid van het abdijcomplex geven de kerk extra troeven op toeristisch vlak. Minimaal wordt best ingezet op verdere toeristische ontsluiting met informatieborden en het linken van fiets- en wandelroutes aan deze kerk. Het plaatsen van een box-in-box in het kerkgebouw voor de nabijgelegen school heeft een te grote impact op het kerkgebouw en vindt momenteel weinig draagvlak. De school van Berbroek wil wel uitbreiden en kijkt hiervoor naar de nabijgelegen parochiezaal of naar de site tegenover de school zoals werd aangehaald tijdens de dorpstafels uit de eerdere bevraging. In een volgende fase kan zeker verkend worden of een afstemming van het ruimtegebruik door school, zaal en kerk mogelijk een duurzame toekomst voor het kerkgebouw kan teweegbrengen. 

Voorstellen zoals een klaslokaal, box-in-the-box, genieten tijdens het onderzoek zeer weinig enthousiasme in Berbroek. De uitbouw van een tentoonstellingsruimte vraagt nog verder onderzoek. 

Eventuele ingrepen: toeristisch infopunt, polyvalente inrichting sanitair of kitchenette, eventueel tentoonstellen van kunst in en naast de kerk. 

Pastoraal aandachtspunt: de pastorale activiteiten evalueren/evolueren in functie van het pastoraal plan. Ook de parochie wil de toeristische bezienswaardigheden verder benadrukken en ondersteunt de idee van een stopplaats voor wielertoeristen, … Eventueel wordt het koor afgescheiden van de rest van de kerk.

Donk: Onze-Lieve-Vrouw-Geboortekerk 

In de kerk van Donk is het niet de bedoeling dat er nog vieringen zullen doorgaan. De laatste viering vond plaats op 28 juni 2025. 

De kerkfabriek van Donk heeft zich in haar zitting van 20 januari 2025 dan ook akkoord verklaard met de volledige herbestemming van de kerk en gaat akkoord met de overdracht van het beheer van de kerk aan de stad, tevens eigenaar van het gebouw en de begraafplaatsen.

De nevenbestemming wordt dus omgezet in een herbestemming waardoor de volledige kerk kan worden omgezet in functies ten bate van de plaatselijke gemeenschap. De bisschop heeft hieraan zijn goedkeuring gegeven naar aanleiding van de toevoeging van een addendum aan het kerkenbeleidsplan. 

De kerk werd op 6 januari door + Patrick Hoogmartens, Bisschop van Hasselt, ontwijd via decreet: “Terugbrengen tot profaan gebruik parochiekerk O.L.V.-Geboortekerk Donk”. 

Herk-de-Stad: Sint-Martinuskerk 

De Sint-Martinuskerk in het centrum van Herk-de-Stad wordt aangeduid als zondagskerk of centrumkerk van de pastorale eenheid heilige Maria Amandina. De kerk zet verder in op de valorisatie van haar erfgoed door de kerk zoveel mogelijk open te stellen. In samenwerking met de nabijgelegen Markthallen worden grotere culturele activiteiten, die passend zijn voor het kerkgebouw, georganiseerd in de kerk. De mogelijkheid van een gezamenlijk reservatiesysteem wordt verkend. 

Eventuele ingrepen: beperkte ingrepen om polyvalent gebruik verder te optimaliseren: infopunt, berging, kitchenette, sanitair. 

Pastoraal aandachtspunt: voor de centrumkerk zijn geen ingrijpende veranderingen nodig. 
De Zondagskerk: de kerk die vooral voor liturgie gebruikt wordt voor de mensen uit de hele pastorale eenheid. 
De kerk die de hele dag open is en zo een plek van stilte en bezinning voor elke Herkenaar is. 
De kerk die kan gebruikt worden voor culturele evenementen georganiseerd vanuit De Markthallen, indien ze passend zijn binnen het religieus karakter van de kerk. 

Schakkebroek: Onze-Lieve-Vrouw-Onbevlekt Ontvangen kerk

De neogotische kerk van Schakkebroek is een relatief groot kerkgebouw met omliggend het kerkhof, de pastorij, een verouderde parochiezaal en vervallen schoolgebouwen.

Aan de overkant van een grote weide bevindt zich het Amandinahuis met schuur en kapel, dat nu gerestaureerd werd. In de kerk vindt nu nog om de twee weken een misviering plaats en maandelijks op dinsdag. Verder zijn er nog misvieringen in de Amandinaweek, net zoals uitvaarten, huwelijken en doopsels. De kerk wordt opengesteld.

De dorpskern van Schakkebroek kent op ruimtelijk vlak enkele grote uitdagingen: de oude schoolgebouwen dienen een nieuwe functie te krijgen, de zaal dient opgeknapt of verplaatst te worden, het Amandinahuis krijgt wellicht een horeca-invulling. Al die vragen kaderen in principe binnen het grotere verhaal van kernversterking en hoe het landelijke karakter van de dorpen, met in dit geval open ruimte en typische dorpsarchitectuur, te bewaren is

Er bestaat de vrees dat als er nieuwe functies in de dorpskern bij gecreëerd worden, dat dan de ‘leegstand gebouwd wordt’, m.a.w. dat er nu wel een oplossing op korte termijn gevonden wordt, maar dat het kerkgebouw binnen enkele jaren volledig leeg zou staan, zonder functie, wanneer alle noden en behoeften van de dorpsgemeenschap al ingevuld zijn. Een breedgedragen ruimtelijke oefening voor de dorpskern van Schakkebroek, waarin de kerk volop wordt meegenomen, is noodzakelijk.

Er zijn op dit moment verschillende opties: 1) het herstellen van de oude zaal, 2) het bouwen van een nieuwe zaal mogelijks te verbinden met pastorij en kerkgebouw, etc. Het ontwikkelen van een horecafunctie in de pastorij en een woonfunctie in de oude schoolgebouwen sluiten hier mogelijk bij aan. De vraag over het kerkgebouw moet noodzakelijkerwijze gekoppeld worden aan de bredere vraag over de toekomst van Schakkebroek. 

In het vorige kerkenbeleidsplan werd aan een nevenbestemming gedacht, een herbestemming met kapelruimte kan ook aan de orde zijn, moest de pastorale situatie grondig(er) wijzigen. Als bredere functies worden binnengebracht in het kerkgebouw, dient sowieso naar sanitair, vestiaire, kitchenette en akoestiek gekeken te worden. Indien toch niet geopteerd wordt om het ontmoetingscentrum in de kerk binnen te brengen of deze zaal te verbinden met de kerk, dienen alternatieven verkend te worden. 

Het overbrengen van de Sint-Vincentiuswerking (voedselbedeling, kledijwinkel, samenkomsten) naar de kerk van Schakkebroek is niet evident wegens haar decentrale ligging. 

Op dit moment wordt echter de herbestemming geherdefinieerd tot bedevaartkerk. Alhoewel het niet heel duidelijk is hoe de verdere invulling gebeuren zal, worden eventuele ingrepen alleszins niet op korte termijn verwacht. De kerk zal samen met de kerk van Herk centrum de hoofdzakelijke functie als kerk behouden. 

Eventuele ingrepen: Ofwel beperkte nevenbestemming (ontmoetingsruimte met bar), ofwel verbinding met pastorij en aldaar voorzien van vestiaire, sanitair, keuken, …, ofwel nieuwbouwvolume of grondige verbouwing van de kerk voor een zwaardere ontmoetingsruimte in de kerk. 

Pastoraal aandachtspunt: de pastorale activiteiten evalueren/evolueren in functie van het pastoraal plan. De kerk, pastorie en Amandinahuis zijn voor de pastoraal herkenningspunten in het dorp die getuigen van een rijk, gelovig verleden. Over welke functie welk gebouw kan blijven opnemen, wordt momenteel ook door de parochieraad verder nagedacht. 

Schulen: Sint-Jan-de-Doperkerk

De kerk van Schulen is de ruimste en recentste kerk van groot-Herk. Haar locatie aan de rand van het natuurgebied Schulens Broek en het Schulens Meer geeft bijzondere troeven om met deze kerk verder in te zetten op het thema natuur en stilte. 

Bij de opmaak en goedkeuring van het vorige kerkenbeleidsplan vonden er nog tweewekelijkse vieringen plaats. Intussen vond de allerlaatste viering plaats op 26 juli 2025. Dit betekent dat de mogelijkheid tot private herbestemming zoals destijds voorzien intussen realiteit is geworden. De kerk werd te koop aangeboden en werd gekocht door het architectenbureau Burg Vaes.